Μέχρι πριν κάποιους μήνες, ήμουν περήφανη που είχα ένα συγκεκριμένο άνθρωπο στη ζωή μου. Η ύπαρξή του η ίδια, μ' έκανε να νιώθω περήφανη για τη δική μου. Ίσως έφταιγε πως είχα συνδυάσει στο νου μου τις δύο αυτές υπάρξεις, θεωρώντας μια χημεία ουσιαστικότερη των αδυναμιών των υπάρξεων και της συνύπαρξής μας. Τώρα, όμως, βλέπω πως υπάρχουν άλλοι άνθρωποι για τους οποίους είμαι περήφανη, άνθρωποι που με κάνουν να αισθάνομαι περήφανη για μένα, ανεξαρτήτως της κοινής μας συνύπαρξης. 

Κι αυτοί οι άνθρωποι αν το καλοσκεφτώ δεν είναι λίγοι. Αντιθέτως, είναι πολλοί. Είναι πολύ ωραίο πράγμα τελικά να έχεις ανθρώπους γύρω σου και να χαίρεσαι που είναι αυτοί που είναι για αυτό που πραγματικά είναι, κι ας είναι στην πλειοψηφία τους ανήλικοι.

Θα ακουστεί παιδικό, μα θα το γράψω, γιατί δεν το λέω.
Είμαι περήφανη που έχω αυτούς τους γονείς κι ας έχουν τα στραβά τους. Άλλωστε, κι εγώ έχω τα δικά μου - και δεν είναι λίγα. Είμαι περήφανη που η μητέρα μου δούλευε όσο ήμουν μικρή και δε με μεγάλωσε εκείνη ουσιαστικά κι ας ο τρόπος της - ακόμη και τώρα- για να μου δείξει πως με αγαπά είναι με την παροχή υλικών αγαθών. Είμαι περήφανη γιατί δεν είναι τεμπέλα και μου έμαθε να εργάζομαι σκληρά κι ας μη μου έλειψε τίποτα. Είμαι περήφανη που μου έπαιρνε βιβλία, ενώ το πιο κοντινό σε βιβλίο που εκείνη ανοίγει είναι τα άρλεκιν και τα βίπερ, που εγώ κοροϊδεύω διαρκώς και μετά μανίας για το χαμηλό ποιοτικό τους επίπεδο. Εκείνη ουσιαστικά μου άνοιξε τον δρόμο για κάτι που κανείς ποτέ στο σπίτι δεν ασχολήθηκε μαζί του. Είμαι περήφανη για εκείνη, που είναι η μητέρα μου.

Κι ο πατέρας μου, περίεργος άνθρωπος, μου δίδαξε την επικοινωνία μέσω της σιωπής και της σιωπηρής αγάπης. Είμαι περήφανη που αν και δε με ξέρει ουσιαστικά, καταλαβαίνει πολύ περισσότερα από όσα ένας πατέρας θα καταλάβαινε αν ασχολιόταν καθημερινά με το παιδί του. Γιατί ο δικός μου, αν και δεν ασχολήθηκε, αισθάνομαι - δίχως να μπορώ να το εξηγήσω- μια αόρατη αλυσίδα σύνδεσής μας και μια θέρμη εσωτερική κάθε φορά που σμίγουμε μετά από μήνες. Είμαι περήφανη που ο πατέρας μου, μου έμαθε πως είναι να αγαπάς και να μην είναι απαραίτητο να το πεις ή να το δείξεις, γιατί απλά το συναίσθημα αυτό υπάρχει μέσα σου. Είμαι περήφανος για εκείνον, που είναι ο πατέρας μου. 

Φέτος είμαι περήφανη για οχτώ παιδιά που αν και εγώ θεωρητικά τους μεταδίδω γνώσεις, τους μαθαίνω πράγματα λαϊκιστί εκείνα μου μαθαίνουν πολλά περισσότερα. 

Είμαι περήφανη που η Σοφία είναι το παιδί που είναι στην ηλικία των 16 χρόνων. Που σκέπτεται και επεξεργάζεται κάθε τι που συμβαίνει γύρω της. Που είναι σε θέση να αναγνωρίσει τον κόπο του άλλου και που μπορεί με ένα της δάκρυ να σε κάνει να δεις την ελπίδα στα μάτια της. Γιατί θες ελπίδα από τα παιδιά. Και η Σοφία, εκτός από τη σοφία των 16 χρόνων, έχει πίστη και ελπίδα μέσα της κι ας μην το ξέρει. Ίσως επειδή οι άλλοι εναποθέτουν πίστες και ελπίδες σε αυτή. Κι όταν συνειδητοποιήσει τι πραγματικά είναι θα τρομάξει. Μα εγώ χαίρομαι από τώρα στην σκέψη αυτής της τρομαγμένης Σοφίας μου, γιατί ξέρω πως τέτοιοι άνθρωποι έρχονται στον κόσμο για να τον αλλάξουν. Είμαι περήφανη που οι συγκυρίες με έφεραν εδώ για να γνωρίσω καλύτερα ένα κοριτσάκι που εξαιτίας της ομορφιάς του μικρή θεωρούσα ότι θα γίνει μοντέλο. Είμαι περήφανη που η Σοφία μου δεν είναι επιφανειακή.

Είμαι περήφανη που η Μαρία είναι ένα τόσο εργατικό κορίτσι και πασχίζει περισσότερο από τ' άλλα παιδιά. Κι ας μην καταλαβαίνει τώρα πόσο σημαντικό είναι. Γιατί η εργατικότητα είναι σπάνιο πράγμα στις μέρες μας και χάνεται μέσα στον στρόβιλο του αβέβαιου αύριο. Κι οι εργατικοί άνθρωποι σπανίζουν τόσο όσο κι οι ηθικοί. Κι η Μαρία μου είναι ένα ηθικό κορίτσι που κοπιάζει και απογοητεύεται και συνεχίζει να κουράζεται και δεν το βάζει κάτω. Είμαι περήφανη που, δίχως να το ξέρει καμία απ' τις δυο μας, βοηθάμε η μία την άλλη - όχι με τον τρόπο που νομίζουμε. Είμαι περήφανη που η Μαρία μου δεν το βάζει κάτω.

Είμαι περήφανη που η Ραφαέλα έχει βάλει στόχους και προσπαθεί γι' αυτούς. Γιατί οι στόχοι θέλουν πυγμή εσωτερική, μεγαλύτερη απ' ότι συνήθως, όταν προσπαθούν να σου επιβάλλουν το δίκαιο της πυγμής. Όταν αδικείσαι μα δεν τα παρατάς, μα συνεχίζεις, τότε είναι που η προσπάθειά σου αποκτά μεγαλύτερη αξία απ' ότι συνήθως. Είμαι περήφανη που την αγγίζουν λέξεις και συζητάει δειλά δειλά, όταν παλιότερα απλά τρέχαν ρυάκια. Είμαι περήφανη που η Ραφαέλα μου βλέπει τον εαυτό της και τα λάθη της κι αρχίζει να τα παραδέχεται - κι ας μην το ξέρει πως το κάνει. 

Είμαι περήφανη που ο Γιωργάκος είναι ένα τόσο καλό παιδί με τόσες πολλές αξίες. Που έχει μια διάχυτη ευγένια και ένα αίσθημα εντροπής που σκλαβώνουν ακόμη και τον πιο δύστροπο άνθρωπο του κόσμου. Γιατί άνθρωποι με ευγένια εκλείπουν σήμερα και τους έχουμε ανάγκη. Είμαι περήφανη που ο Γιωργάκος μου με κάνει να χαμογελάω καθώς θυμάμαι πόσο σημαντικό είναι να είσαι ευγενικός. Για σένα, όχι για τους άλλους. 

Είμαι περήφανη που η Ελένη είναι ένα παιδί με τέτοια νοημοσύνη. Ας μην είχε μόνο επίγνωση αυτού... Γιατί το μυαλό της είναι τόσο ωραίο, τόσο ιδιαίτερο, η ωριμότητά της τέτοια που σε κάνουν να αναρωτιέσαι τι είναι εκείνο που την κρατάει πίσω. Γιατί τα έξυπνα παιδιά δεν προοδεύουν σε αυτήν την κοινωνία κι η Ελένη σε κάνει να φοβάσαι. Φοβάσαι για το αύριο, μα ο φόβος σου εξαϋλώνεται καθώς χαμογελά. Ω, τι ωραίο χαμόγελο που χει εκείνο το κορίτσι! Μα πιο όμορφη είναι μέσα της κι ας μην το βλέπουν όλοι, εγώ το βλέπω. Κι είμαι περήφανη που η Ελένη είναι η Ελένη μου. 

Είμαι περήφανη που η Ιωάννα είναι παιδί. Είναι παιδί ακόμα και μάλιστα ξεροκέφαλο. Μα είναι τόσο ηθικό και τόσο ευαίσθητο που δεν το δείχνει. Γιατί φοβάται να το δείξει. Κι ο φόβος της αυτός την κάνει να παίζει. Αμυντικά. Μα αν και ξεροκέφαλη είναι κι εκείνη εργατική σαν την αδελφή της, τη Μαρία. Κι είμαι περήφανη γιατί κλαίει και δακρύζει κι αυτό σημαίνει πως νιώθει. Άνθρωποι που νιώθουν δεν βρίσκονται εύκολα σήμερα. Είναι πιο εύκολο να προσποιούμαστε ή ακόμη χειρότερα να μη νιώθουμε καν για να έρθει το αύριο και να γίνει χθες πιο γρήγορα. Κι η Ιωάννα μου νιώθει και ξέρω πως αναλογίζεται αυτά που της λέω. Κι είμαι περήφανη που νιώθω πως παίρνει πράγματα από εμένα κι εγώ από εκείνη. Είμαι περήφανη που η Ιωάννα μου σκέφτεται αυτά που της λέω, κι ας νομίζει πως κάνω διακρίσεις. 

Είμαι περήφανη που ο Μανώλης έχει απορίες που δείχνουν πόσο οξυδερκής είναι. Είμαι περήφανη που κρατάει το χασμουρητό του μπροστά μου για να μην με προσβάλλει μα περισσότερο περήφανη με κάνει το χαμόγελο του όταν με βλέπει. Όχι, δεν μπερδεύω την έννοια της χαράς με την εκείνη της περηφάνιας. Την έννοια της εκτίμησης, στην εν λόγω περίπτωση ταυτίζω με την περηφάνια. Κι είμαι περήφανη που ο Μανώλης μου θέλει να μάθει κι ας μην το παραδέχεται.

Και για τον αδελφό του είμαι περήφανη κι ας είναι τεμπέλης. Γιατί κι ο Κωνσταντίνος προσπαθεί περισσότερο από την προηγούμενη χρονιά και η προσπάθειά του θα αποδώσει αρκεί να το πιστέψει. Είμαι περήφανη που το μωρό που έκανα μπάνιο με τη μάνα του έχει εξελιχθεί σε δυο μέτρα άντρα που θέλει περισσότερο σπρώξιμο από ότι υπολογίζει. Είμαι περήφανη για τον Κωνσταντίνο μου που ξέρω πως και οι 3 ώρες που θα ' χει αφιερώσει για να διαβάσει είναι βήμα γι' αυτόν.  

Είμαι περήφανη για το Γιώργο που είναι τόσο ευαίσθητο παιδί. Μπορεί να το 'χει και το όνομα, δεν ξέρω. Στη φυσιογνωμία του βλέπεις γραμμένη τη φράση "Οι άνθρωποι που γελάνε, πονάνε περισσότερο". Μα το χαμόγελό του όταν βλέπει πως η προσπάθεια του αποδίδει είναι εκείνο που σε κάνει περήφανο. Κι είμαι περήφανη που ο Γιώργος μου αγαπάει την αδελφή του, όπως θα ήθελα κι εγώ να με αγαπούν αν είχα μεγαλύτερο αδελφό. 

Τα παιδιά σου μαθαίνουν πολλά περισσότερα απ' όσα ίσως εσύ να τους μαθαίνεις εν αγνοία σου.

Κι ύστερα, είμαι περήφανη που η Βάνα είναι αυτό που είναι. Που πασχίζει να μάθει στα παιδιά 10 πράγματα για να τα βοηθήσει να φύγουν από αυτόν τον τόπο και τα βάζει πάνω απ' όλους κι απ' τον ίδιο της τον εαυτό. Γιατί τα παιδιά είναι τα πιο σημαντικά σε αυτόν τον κόσμο κι η Βάνα την αγαπάει τη δουλειά της. Κι όταν αγαπάς κάτι, το κάνεις καλά. Είμαι περήφανη που γνώρισα έναν άνθρωπο έναν καιρό που πίστευα πως δεν υπάρχει κανείς αξιόλογος εδώ πέρα. Είμαι περήφανη που η Βάνα είναι η φίλη που θα μιλάμε ώρες για τα παιδιά και δε θα βαρεθούμε ποτέ. Που θα σκεφτόμαστε η μία την άλλη κι ας κάνουμε να ειδωθούμε και μήνα. Είμαι περήφανη που η Βάνα είναι ο άνθρωπος που είναι, ένα ανοιχτό βιβλίο που ανοίγει και χαρίζει τις σελίδες του γιατί το θέλει και γιατί μπορεί.

Κι είμαι περήφανη που η Βάσω είναι δίπλα μου. Που είναι ένας άνθρωπος διάχυτος με αλτρουισμό και που δεν μπορεί να αρνηθεί τη φύση της. Που κάνει πράγματα πάνω απ' τις δυνάμεις της κι ας μην το παραδέχεται ή ας μην το βλέπει. Που σπρώχνει τους άλλους και που ναι δίπλα τους στις χαρές και στις λύπες και που σε κάνει να περιμένεις μια Κυριακή περισσότερο από κάθε τι άλλο μέσα στη βδομάδα. Που δεν προσπαθεί να καταστείλλει το είναι σου, μα το αποδέχεται και το αναγνωρίζει. Που δε θέλει να γίνει βάρος στον άλλον από φόβο μήπως τον πιέσει καταλήγοντας να πιέστει εκείνη. Που είναι εκεί, όταν τη χρειάζεσαι. Που είναι ένας άνθρωπος μέσα σε άλλους και ξεχωρίζει. Που λέει "όλα στο τέλος θα πάνε καλά" και σου δίνει ελπίδα κι ας μην τη βλέπεις εσύ εκείνη τη στιγμή. Κι είμαι περήφανη που η Βάσω είναι φίλη μου.

Μέσα από παιδικές περηφάνιες βιώνεις μια περηφάνια ολόπλευρη και καθαρά ρεαλιστική. Εκείνη η αίσθηση της ελπίδας είναι που σε κάνει τα βράδια να κοιμάσαι σ' έναν ειρηνικό ύπνο καθιστώντας σε ετοιμοπόλεμο στον πόλεμο του αύριο. Γιατί, πόλεμο δεν έχουμε μόνο με κατακτητή και με οβίδες να μας απειλούν άνωθεν των κεφαλιών μας. Πόλεμο έχουμε κάθε μέρα. Πόλεμο με το σύστημα, με τους γύρω μας, με το αύριο, με τον εαυτό μας.
Κι αν δεν είναι τούτη η περηφάνια ένα άλλο "νενικήκαμεν", τι είναι; 

Η μαύρη γάτα